جبر یا اختیار

وقتی صحبت از جبر و اختیار می‌شود، به یاد اظهار نظرهای مختلفی راجع به آن می‌افتیم که آیا به راستی انسان مختار است یا مجبور؟
در مواردی به نظر من نمی‌توان در مورد اختیار انسان نظر داد؛ مانند: قومیت، محل تولد، پدر و مادر، وضعیت جنسی، جسمی و ذهنی و تمام چیزهایی که هر کسی در آغاز حیات آن‌ها را داراست و قاعدتاً نمی‌تواند در مورد آن‌ها انتخابی داشته باشد و در کل بحث جبر و اختیار بی‌معنی می‌شود. اما مواردی هستند که بعد از این که انسان به بلوغ نسبی ذهنی رسید می‌تواند بر روی آن‌ها کنترل(شاید ناچیز) داشته باشد؛ مانند: هر اقدامی که انجام می‌دهد و یا هر انتخابی که می‌کند. ولی در این میان عده‌ای معتقدند که خیر، تمام حرکات و رفتارهای ما از قبل تعیین شده است و ما تنها بازیگران بی‌اراده‌ی این نمایش بزرگ هستیم؛ مانند برخی از مذهبیون. عده‌ای اما معتقدند، این درست است که انسان خود اعمال خود را کنترل می‌کند ولی نیروی محرکه و عامل نیرو دهنده‌ی انسان که قادر بر این اعمال می‌شود، در دست او نیست حتی در طبیعت هم نیست بلکه در دست موجودی ماورائی است که قدرت مطلقه بر همه چیز دارد. البته معتقدان به ایده‌ی اخیر صفاتی برای این موجود برمی‌شمرند که به راحتی آن را توجیه می‌کند و جای هیچ سخنی باقی نمی‌گذارد. آری، با خدای قادر مطلق که همه چیز در قبضه‌ی قدرت اوست، ما انسان‌های مختاری هستیم که رگ حیاتمان در دست آفریدگارمان است. ولی بدون خدایی با این ویژگی‌ها، آیا باز هم میتوان انسان را این گونه تعریف کرد. بدون چنین خدایی انرژی محرکه‌ی ما از طبیعت تأمین می‌شود و اراده‌ی ما از روحمان، به واسطه‌ی مغزمان، نشأت می‌گیرد، و هیچ قدرت قاهره‌ای ما را کنترل و یا حیات نمی‌دهد. آری، حتی بدون چنین خدایی ما انسان‌های مختار، دارای روحیم و پس از مرگ شاید در بعدی دیگر به حیات معنویمان ادامه می‌دهیم.